منوی اصلی

پیوندها

president

سامانه ارتباطی 137

137 logo

تبلیغات

ورود کاربران

آمار بازدیدکنندگان سایت

2045089
امروز
دیروز
هفته جاری
ماه جاری
ماه گذشته
بازدید کل
253
850
1103
37570
62637
2045089

امروز: دوشنبه، 03 مهر 1396

نقش مسجد در توسعه ي محله اي شهرها

درتمدن اسلامی مساجد علاوه بر اینکه عامل تشکیل شهرها بوده اند،تعیین کننده ی الگوی کلی و هویت مشترک شهرهای اسلامی به شمار می رفته اند.

برخلاف دیگر اماکن مذهبی نظیر کلیساها،در مساجد که حاصل کار معماری آگاه و عارف می باشد،تضاد میان فضای درونی و برونی اماکن از میان رفته است.به عبارت دیگر بین مسجد و جامعه اسلامی پیوندی پیوسته وجود دارد،چنانکه صحن مسجد معمولا دارای درها و دروازه هایی است که از دو یا سه طرف،ارتباط مردم محلات را با مرکز شهر و بازار تسهیل می نماید.

 

اصول معماری اسلامی و نقش مسجد در آن

اصول معماری اسلامی را که در راس آن معماری اماکن مذهبی و مساجد قرار دارد را میتوان به پنج اصل به شرح ذیل تقسیم نمود:

1-مردم داری،که مي توان آن را در عناصر مختلف معماری مشاهده نمود.

2-نیارش،نیارش شامل استاتیک بنا،علم یا فن ساختمان و مصالح شناسی در آن است.

3-خود بسندگی،سازندگان بنا سعی میکنند تا مصالح مورد نیاز را از نزدیکترین مکان ها و با ارزانترین بناها بدست آورند.

4-درون گرایی،بنا بگونه ای ساخته می شود که همه فضاهای درونی آن با هم ارتباط مستقیم پیدا می کنند.

5-پرهیز از بیهودگی، یعنی فکر به اینکه تزیینی که در بنا بکار برده می شود ویژگی ساختاری هم داشته باشد.

جایگاه مساجد در ساختار اکولوژیک شهرهای اسلامی

ارزشهای اصیل که بر جامعه ای اسلامی حاکم است،فراتر از زمان و مکان جغرافیایی بوده وامت واحده را در اذهان تداعی می کند.

شهر اسلامی بیش از آنکه منزلگاهی برای قافله های عازم نواحی دور دست یا دژی برای حمایت از مومنان در برابر هجوم دشمنان باشد،مامن شيوه ای از زندگی است که در آن همگان در تصمیم گیری و اجرای امور در سطح محله ای،مشارکت داشته و مساجد به عنوان میعادگاه چنین مشارکت و تجمعاتی از اهمیت بسزایی برخوردار باشد.


 

پیوند معماری مساجد با معماری شهری

وجود تنوع ویا تسهیل ارتباطات اجتماعی میان شخص و گروه در یک محله در زمره ی ارزشهای زیبایی شناختی هستند. از این رو، یکی ازاهداف کلان طراحی و برنامه ریزی شهری می بایست حفظ و کثرت زیبایی محیط شهری باشد.ایجاد فضای دلپذیر و آرامش بخش در شهر وابسته به عناصر گوناگونی است.

رنگ و نور یکی از مهمترین عناصر الگوی معماری می باشند.طبیعت ساختاری مساجد در بسیاری از موارد، بهترین الگو برای ترکیب رنگهاست.اما در شهر های مدرن و امروزی،عناصر طبیعی حضور کمتری داشته و رنگ بناهای محلات پیوسته به خاکستری و سیاه نزدیک می گردد.

جایگاه مسجد درساختار فضایی و کالبدی شهر و محله ای

درشهرها ومحلات اسلامی ، مساجد و فضاهای وابسته به آن همراه دیگر مراکز زیارتی و آموزشی ، بعد معنوی و فکری شهر ها را به وجود می اورند. در شهر های اسلامی محلات مسکونی ، بازار و سایر مراکز اقتصادی و اجتماعی با پیروی از نظم خاصی حول محور مساجد قرار گرفته اند.در واقع مسجد همچون چشمه ای با صفا جویبارهای معنوی خود را به سوی محلات و اماکن جاری ساخته و نوعی فرهنگ پویای دینی را تبلیغ می نماید.

همبستگی مذهبی و پیوندهایی که در مسجد محله استحکام و استمرار میابد مرزبندی های اقتصادی و طبقاتی را به تحلیل برده وگروه های غنی در کنار اقشار کم درآمد،در نهایت صلح و صفا زندگی میکنند.فضاهای مسکونی نیز در قرار گرفتن کنار یکدیگر این انسجام و معیارهای ارزشی را رعایت می نمایند.زیرا می کوشند تا در ساختن خانه،همسایه های خویش را از نور و نسیم هوا و فضای باز محروم نساخته و زمینه های نگاه توام با گناه را در ساخت و سازها فراهم ننمایند.

 

نقش مساجد در توسعه فضایی و کالبد شهری و محله ای

مهمترین نقش مساجد در توسعه فضایی و ساختاری محلات شهری در این است که چون مساجد اغلب به عنوان مراکز عمومی،فرهنگی و مذهبی به شکل یک مجتمع برخوردار از کلیه امکانات فرهنگی اعم از سالن مطالعه،کتابخانه،سالن اجتماعات وصحن و رواق طراحی گردیده اند از این رو امکان انسجام هرگونه فعالیتی دراین مراکز در جهت اشاعه فرهنگ دینی و رفاه حال ساکنین محلات شهری فراهم می باشد، این امر خود به طراحی محیط سازماندهی شده با کارکردهای متعدد در نظام محله ای منتهی می گردد.اگر چه هدف اصلي بناي مسجد ايجاد مكاني براي عبادت است اما نبايد از جنبه هاي ديگر مسجد غافل شد.معرفي برخي از كاركردهايي كه هم اينك در مساجد قابل اجراست خالي از فايده نخواهد بود:

الف)كاركرد آموزشي: كه امروزه كم رنگ شده و بايد با برنامه ريزي و متناسب با امكانات اين كاركرد را حفظ كرد. ب)كاركرد فرهنگي:نقش فرهنگي پس از نقش آموزشي بيشترين اهميت را دارد و با استفاده از آن مي توان شرايطي جهت رشد فرهنگي مردم فراهم كرد. ج) كار كرد تبليغي:هدف از تبليغ رشد و افزايش معرفت ديني مردم و آشنا كردن آنان براي اداي وظايف ديني و اسلامي مي باشد.د)كاركرد اجتماعي: اساس دين اسلام بر اجتماعي بودن قرار گرفته تا انسان را از زندگي فردي برهاندحضور در مسجد مي تواند از گسيختگي كه جامعه امروز به مرور به آن دچار مي شود جلوگيري نمايد. ه) سياسي: از كاركردهاي مهمي كه از دوران پيامبر (ص) بر ان تاكيد شده و امروزه نيز اهميت ان مشخص است.هم در دوران پيامبر و هم بعد آن تاكنون مسجد نقشي محوري در سياست داشته است.ح)جهادي: مساجد تنها جيگاهي هستند كه جوي اكنده از وحدت و اخوت و معنويت داشته و در جهت بيداري و اگاهي مردم اين رسالت را عينيت بخشيده اند. خ) رسانه اي: از نيازهاي مهم مردم وسايل ارتباطي است مسجد پايگاه ارتباطي مهم در پيوندهاي انساني و توسعه فرهنگي است. يك رسانه زماني موفق قلمداد ميگردد كه بتواند عميق ترين ارتباط را با مخاطب برقرار سازد كه فقط مسجد چنين رسانه اي است و امروزه نيز مسجد اين كاركرد خود را حفظ نموده است. ي)آخرين كاركرد روحي رواني مي باشد،

نقش مساجد در تناسب توسعه فضایی و کالبدی با کارکردهای محله ای

قرار گرفتن عمده مساجد محلی در مسیرهای دسترسی و برخوردهای این مراکز از خدمات جانبی نظیر پارکینگاتومبیل وخیابانهای عریضی جهت فراهم اوردن تخلیه ترافیک در معابر جانبی و برخورداری از این مراکز از امکان سرویس دهی همزمان به کلیه مراجعه کنندگان ، علاوه بر اینکه برای ساکنین محلات مشکلاتی را ایجاد نمی نمایند،بلکه چنین طراحی شهری از مساجد، به تناسب توسعه فضایی با کارکردهای محله ای وآرام سازی سیمای ساختاری محلات منتهی می گردد.

آسیب شناسی نقش مساجد در ساختار فضایی و کالبدی محلات شهری

در حال حاضر از نظرجغرافیایی و فیزیکی، ساخت مساجد در کوچه و پس کوچه ها و مناطق کاملا دور افتاده واقع شده و در مسیر زندگی عادی افراد ساکن در محلات قرا نمی گیرد. از نظر محتوایی هم مسجد محور بسیاری از فعالیت ها است. کلیدی ترین ساختمان ها پیرامون مسجد ساخته شده ومحل ساخت مساجد در یکی از بهترین نقاط آبادی، شهر و محلات تعیین می گردید. به طور کلی میتوان گفت که در گذشته محوریت به تمام معنای معماری ما به مساجد بوده است و این در حالی است که در حال حاضر فهم این مطلب کمی دشوار شده و ما عادت کرده ایم که مساجد را مستقل و جدا از بافت شهری و بدون در نظر گرفتن تاثیر گذاری معماری آن بر بافت شهری و محله ای تعریف کنیم.

نتیجه گیری

با وجود ناحیه گرایی در شهرهای اسلامی و آسیب پذیری شهر ها و محلات اسلامی و رشد و گسترش شهرک های جدید با محلات نا متناسب،نش مساجد در بهبود و بهینه سازی توسعه شهری و محله ای در راستای ایجاد یک منطقه یا محله فعال و زنده شهری از لحاظ کالبدی،اقتصادی،اجتماعی و فرهنگی، جهت تامین مطلوب نیازها و خواسته هی شهروندان به ویژه حفظ هویت و احیای فضاها و ابنیه قدیمی و تاریخی ارزشمند از یک سو و ارتقای تولید ی شهر یا محله و استفاده بهینه و به هنگام از زمین و تولید اراضی شهری مناسب جهت توسعه شهری و محله ای سازمان یافته و اصولی با تعیین کاربری ها و عملکردهای مطلوب از سوی دیگر یا به عبارت کلی تر سازماندهی ساختار فضایی-کالبدی محله ای و استفاده بهینه و به هنگام از پتانسیل ها و قابلیتهای بالقوه محله ای و ایجاد تعادل میان کالبد قدیم وجدید شهری از اهمیت به سزایی برخوردار گردیده است که بیانات مقام معظم رهبری در اجلاس نماز مبنی بر محوری بودن نقش مساجد در توسعه فضایی و کالبدی شهری خود مبین آن است.

 

منابع در شهرداري درچه موجود مي باشد.

 

تهيه كننده: زهرا پناهي سجاد قنبري

تصویر تصادفی

h5.jpg

شهردار

pic002

ارتباط با شهردار

captcha
بارگذاری مجدد

تقویم روز

اوقات شرعی

تبلیغات

بازديد از پرتال شهرداري